Maria Kuczkowska (RAPORT O STANIE BIBLIOMETRII W POLSKICH BIBLIOTEKACH NAUKOWYCH. NA PODSTAWIE BADANIA ANKIETOWEGO), która w swoim tekście rpzedstawia historię oraz aktualny stan realizacji ilościowej oceny dorobku naukowego w bibliotekach naukowych, który został zainicjowany w latach 90tych i początkowo prowadzony był głównie w bibliotekach uczelni medycznych. Z czasem wskaźniki te zaczęły być wykorzystywane do oceny indywidualnych badaczy. Zbigniew Gruszka (POJĘCIE ODPORNOŚCI SPOŁECZNEJ W BIBLIOLOGII I INFORMATOLOGII), który podjął próbę ustalenia pojęcia odporności społecznej w zakresie bibliologii i informatologii na podstawie analizy 40 publikacji naukowych. Podkreślił, że początkowo odporność społeczna była głównie łączona z katastrofami i klęskami żywiołowym, ale z czasem pojęcie to rozszerzone zostało na wszelkie sytuacje zakłócające funkcjonowanie społeczności takie jak kryzysy informacyjne, dezinformacja, pandemia, wojna, zmiany klimatyczne czy szybki rozwój technologii. Rozumienie pojęcia odporności społecznej w bibliologii i informatologii jest podobne jak w innych obszarach życia i aktywności naukowych. Katarzyna Jarzyńska (PRACE ZLECONE JAKO PRZEJAW PROFESJONALIZACJI BIBLIOTEKARSTWA NAUKOWEGO W PRL NA PRZYKŁADZIE POŁĄCZONYCH BIBLIOTEK WFIS UW, IFIS PAN I PTF W LATACH 1962-1989), która zaprezentowała nowe spojrzenie na prace zlecone pracowników jako formę wsparcia dla funkcjonowania bibliotek naukowych borykających się z niedoborami etatów i rosnącą liczbę obowiązków, co miało miejsce w okresie PRL. Badanie przeprowadzone na przykładzie Połączonych Bibliotek Wydziału Filozofii i Socjologii UW, Instytutu Filozofii i Socjologii PAN oraz Polskiego Towarzystwa Filozoficznego (1962-1989) pokazały, że prace zlecone były nie tylko sposobem radzenia sobie z brakami kadrowymi ale także ważnym elementem profesjonalizacji, modernizacji i rozwoju bibliotekarstwa naukowego. Jacek Puchalski, Dariusz Kużmina (METODA TOPOGRAFICZNA W BADANIACH NAD KSIĄŻKĄ I BIBLIOTEKĄ. PROJEKT „WIRTUALNA ENCYKLOPEDIA KULTURY DRUKU W PRZEDWOJENNEJ WARSZAWIE”), którzy przedstawili zastosowanie metody topograficznej polegającej na analizowaniu instytucji związanych z książką w powiązaniu z ich konkretną lokalizacją oraz otoczeniem społecznym, kulturalnym i przestrzennym w badaniach nad historią książki, bibliotek i kultury druku. Autorzy przypomnieli , że metoda ta okazała się szczególnie przydatna podczas badań nad stratami bibliotek poniesionymi w czasie II wojny światowej. Pozwala ona zrozumieć rolę instytucji książki w życiu lokalnych społeczności oraz korygować błędy dotyczące ich historii i lokalizacji. Na bazie tych doświadczeń powstał projekt „Wirtualna encyklopedia kultury druku w przedwojennej Warszawie, realizowany przez Uniwersytet Warszawski. Jego celem jest stworzenie ogólnodostępnego internetowego portalu przedstawiającego instytucje i osoby związane z kulturą druku w Warszawie w latach 1918-1939. Projekt wykorzysta mapy, materiały archiwalne, reklamy, fotografie i inne źródła historyczne aby odtworzyć sieć wydawnictw, drukarni, księgarń, bibliotek mi redakcji prasowych. W efekcie realizacji projektu możliwe będzie lepsze poznanie znaczenia Warszawy jako najważniejszego ośrodka kultury książki i prasy w II Rzeczypospolitej. W dziale ARTYKUŁY RECENZYJNE znajdziecie Państwo omówienie długo oczekiwanej książki Moniki Biesagi Warszawa 2025 (Zdzisław Gębołyś). Barbara Koryś zapozna Państwa z PRZEGLĄDEM PIŚMIENNICTWA KRAJOWEGO Maciej Szablewski Z LEKTURAMI ZAGRANICZNYCH, które tym razem będą poświęcone kluczowemu zagadnieniu współczesnego bibliotekarstwa: przestrzeni, która w pierwszej kolejności kształtuje doświadczenie użytkownika i wpływa na jego sposób postrzegania instytucji. W dziale Z ŻYCIA SBP zamieszczone są informacje o tym co aktualnie dzieje się w Stowarzyszeniu, a więc o podjętych uchwałach, informacje o nagrodach, konkursach i grantach, a także o szkoleniach i konferencjach oraz o publikacjach Wydawnictwa Naukowego i Edukacyjnego SBP. W KOMUNIKATACH prezentujemy laureatów Nagrody Naukowej Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich im. Adama Łysakowskiego za rok 2025 (Jadwiga Sadowska).
O czym przeczytacie w drugim numerze „Przeglądu Bibliotecznego” w 2026 roku?
Zaprezentowane badanie oparte zostało na przeglądzie piśmiennictwa oraz na ankiecie przeprowadzonej na przełomie lutego i marca 2025 roku w 174 bibliotekach. Jednakże analiza końcowa została dokonana na podstawie 59 prawidłowo uzupełnionych kwestionariuszy. Zgodnie z przeprowadzoną interpretacją zgromadzonego materiału w większości uwzględnionych w badaniach bibliotek istnieją struktury przeznaczone do obsługi ilościowej oceny dorobku naukowego, w 49 % z nich wyodrębnione zostały formalne oddziały bibliometryczne a w 42% nieformalne sekcje. Zlecenia na przeprowadzenie takiej oceny pochodzą najczęściej (97%) od samych naukowców, rzadziej są odgórnym wymogiem władz. Wszystkie badane biblioteki wykorzystują w pracy bazę Web of Science,z Google Scholar korzysta (68%) a 7% ze Scopus. Przygotowywane ilościowe oceny dorobku zawierają: liczbę cytowań (100%), indeks Hirscha (98), sumaryczny Impact Factor (92%) oraz sumaryczną punktację ministerialną (90%). Z badań wynika, ze dla potrzeb przeprowadzanej bibliometrii nie ma ujednoliconych odgórnych wzorców i wytycznych, co powoduje, że poszczególne biblioteki stosują własne zróżnicowane szablony.
Analiza wykazała również, że widoczna jest marginalizacja merytorycznej roli bibliotekarzy, od których oczekuje się przede wszystkim zestawień liczbowych a nie interpretacji wyników. Ponadto zdecydowana większość pracowników zajmujących się oceną dorobku wykonuje to skomplikowane i wymagające wysokich kompetencji analizy w ramach swoich obowiązków etatowych, bez jakiegokolwiek dodatkowego wynagrodzenia.
W piśmiennictwie z zakresu bibliologii biblioteki przedstawiane są jako instytucje, które wspierają społeczności w trudnych sytuacjach, w przetrwaniu, radzeniu sobie z zagrożeniami, sprzyjające adaptacji i odbudowie po kryzysach poprzez dostarczanie informacji, wzmacnianie więzi społecznych, przeciwdziałanie w wykluczeniu oraz wspieranie edukacji. Także w społecznym odczuciu biblioteki są postrzegane nie tylko jako miejsca udostępniania książek ale także jako instytucje wzmacniające odporność społeczną i informacyjną lokalnych społeczności.
Aby zapewnić ciągłość pracy zatrudniano dodatkowe osoby na podstawie umów zlecenia. Wykonywały one zarówno proste prace techniczne i porządkowe (np. przepisywanie kart katalogowych, prace magazynowe , przygotowywanie biuletynów nabytków), jak i bardziej specjalistyczne zadania bibliograficzne czy katalogowe.
Umożliwiały rozwój nowych usług informacyjnych i bibliograficznych. W artykule przedstawiono również historię połączonych Bibliotek, które dzięki współpracy UW, PAN i PTF stworzyły największy w Polsce specjalistyczny księgozbiór z zakresu filozofii i nauk społecznych, mimo bardzo ograniczonej liczby pracowników.
Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury